محمد بن هندوشاه نخجوانى
پيشگفتار 44
دستور الكاتب في تعيين المراتب ( فارسى )
كه مطمئن نبودند در آينده مجددا از زمينهاى اجارهاى ماليات اخذ خواهند كرد ، لذا هنگام وصول ماليات دست بهرگونه تعدى ميزدند ، مالياتدهندگان را غارت ميكردند و ماليات را سه برابر - چهار برابر و حتى چندين برابر دريافت ميداشتند و ضمنا هرگز بر اعمال غير قانونى آنان نظارت نميشد . هنگام واگذارى اخذ ماليات بمقاطعه ، مقاطعه كاران رشوه نيز ميپرداختند تا بتوانند هنگام جمعآورى ماليات مطابق ميل خود رفتار كنند و با مانع و يا نظارت سازمانهاى دولتى برخورد ننمايند . واگذارى جمعآورى ماليات بمقاطعه و مقاطعهكارى حاوى تعهدات بسيارى بوده است كه قبل از همه لزوم پرداخت رشوههاى كلان بصاحبمنصبان و كارمندان ديوان بود . رشوهخواران با يكديگر تماس دائمى داشتند و از اينرو ميزان رشوه هر دم افزايش مييافت و بطوريكه از مآخذ پيداست ، صاحبمنصبان عاليرتبه ميكوشيدند تا ميزان حق المقاطعه بيشتر گردد و رشوههاى كلانى دريافت دارند . با در نظر گرفتن نفع شخصى و راه آسان ثروتمند شدن به حساب اهالى زحمتكش و خزانه دولت ، بر عدّهء مقاطعهكاران مدام افزوده ميگشت و در نتيجه هم ميزان حق المقاطعه و هم ميزان رشوهها زيادتر ميشد . كسانى كه قادر بپرداخت رشوههاى كلان بودند ميتوانستند مقاطعه جمعآورى مالياتها را بدست آورند . چون اين وضع هر سال تكرار ميشد و با وسعت عملى ميگرديد ، طبيعى است كه مقياس و ميزان رشوهخوارى نيز مدام افزايش مييافت . درجهء ثروتمندى طبقه نوخاستهء فئودالها به نقطه اوج خود رسيد . صاحبمنصبان ، كارمندان محاكم ، محصّلين ماليات و ديگران